Kính thưa toàn thể nhân dân!
Ngày 24/6/2025, tại Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV, Quốc hội đã nhất tríthông qua Nghị quyết số 205/2025/QH15, về việc thí điểm Viện Kiểm sát nhân dân(VKSND) khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thươngvà lợi ích công. Cơ chế thí điểm VKSND khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyềndân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công là một chủtrương lập pháp quan trọng, nhằm hoàn thiện hệ thống tư pháp và tăng cường tráchnhiệm bảo vệ pháp luật, bảo vệ lợi ích công của Nhà nước. Sự cần thiết của cơ chếnày xuất phát từ thực tiễn khi quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể yếu thế hoặclợi ích công cộng bị xâm phạm, nhưng không có chủ thể nào đủ thẩm quyền hoặcđiều kiện để thực hiện quyền khởi kiện theo quy định của pháp luật tố tụng dân sựhiện hành.
1. Phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng của Nghị quyếtNQ 205 quy định việc thí điểm VKSND khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệquyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương, hoặc bảo vệ lợi ích côngkhi không có người khởi kiện; các vụ án này được gọi là vụ án dân sự công ích. Nghịquyết này áp dụng đối với Viện kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân, cơ quan, tổchức, cá nhân có liên quan trong việc khởi kiện, giải quyết vụ án dân sự công ích.
2. Hiệu lực thi hành và địa bàn triển khai thí điểm:
+ Cơ chế này có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2026 và được thựchiện trong 03 năm.
+ Về địa bàn, việc thí điểm được triển khai tại 06 tỉnh, thành phố trực thuộcTrung ương, bao gồm: Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Cần Thơ, QuảngNinh và Đắk Lắk.3. Đối tượng được bảo vệ quy định trong NQ 205
a. Bảo vệ Quyền Dân sự của Nhóm dễ bị Tổn thương Nhóm dễ bị tổn thương là các chủ thể cần sự bảo vệ đặc biệt của Nhà nước vềquyền nhân thân và quyền tài sản do tính chất yếu thế của họ trong xã hội. Điều 3, Khoản 1 của NQ 205 quy định rõ ràng 07 chủ thể thuộc nhóm này:
(1) Trẻ em: là người dưới 16 tuổi.
(2) Người cao tuổi: là công dân Việt Nam từ đủ 60 tuổi trở lên.
(3) Người khuyết tật: là người bị khiếm khuyết một hoặc nhiều bộ phận cơ thểhoặc bị suy giảm chức năng được biểu hiện dưới dạng tật khiến cho lao dộng sinhhoạt, học tập gặp khó khăn.
(4) Phụ nữ đang mang thai hoặc đang nuổi con dưới 36 tháng tuổi
(5) Người mất năng lực hành vì dân sự: là người do bị bệnh tâm thần hoặc mắcbệnh khác mà không thể nhận thức, làm chú được hành vi.
(6) Người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi: là người từ đủ 18tuổi trở lên do tình trạng thể chất hoặc tinh thần mà không đủ khả năng nhận thức,làm chủ hành vi nhưng chưa đến mức mất năng lực hành vi dân sự.
(7) Người dân tộc thiếu số cư trú tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệtkhó khăn: là người thuộc đối tượng được trợ giúp phấp lý theo quy định của LuậtTrợ giúp pháp lý.
b. Bảo vệ Lợi ích côngLợi ích công bao gồm lợi ích công cộng và lợi ích của Nhà nước, được giớihạn trong 08 lĩnh vực trọng tâm.Các lĩnh vực cụ thể bao gồm:
(1) Đầu tư công: là hoạt động đầu tư của Nhà nước vào các chương trình,nhiệm vụ, dự án.
(2) Đất dai, tải nguyên, tài sản công khác (tài sản thuộc sở hữu toàn dân doNhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý)
(3) Môi trường: là các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo quan hệ mật thiếtvới nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, kinh tế xã hội, sự tồntại, phát triển của con người, sinh vật và tự nhiên.
(4) Hệ sinh thái: là quần xã sinh vật và các yếu tố phi sinh vật của một khu vựcdịa lý nhất dịnh, có tác động qua lại và trao dổi chất với nhau.
(5) Di sản văn hóa: bao gồm di sản văn hóa vật thể, di sản văn hóa phi vật thểđược lưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác, thuộc sở hữu toàn dân.
(6) An toàn thực phẩm: là việc bảo đảm để thực phẩm không gây hại đến sứckhỏe, tính mạng con người.
(7) An toàn dược phẩm: là việc bảo dảm thuốc và nguyên liệu làm thuốc khônggây hại đến sức khỏe, tính mạng con người.
(8) Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng: là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp củangười tiêu dùng theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
4. Nhiệm vụ và Quyền hạn của VKSND (Điều 7 NQ 205)VKSND được giao 08 nhóm nhiệm vụ và quyền hạn cơ bản để thực hiện cơchế khởi kiện vụ án dân sự công ích, thể hiện sự mở rộng đáng kể về vai trò tronglĩnh vực tố tụng dân sự:
(1) Tiếp nhận, xử lý thông tin về việc xâm phạm quyền dân sự của chủ thểthuộc nhóm dễ bị tổn thương hoặc lợi ích công.
(2) Kiểm tra, xác minh, thu thập thông tin, tài liệu, chứng cứ.
(3) Yêu cầu Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời để bảo vệ quyền dânsự, tài sản, bảo đảm thu thập, bảo vệ chứng cứ, bảo đảm cho việc giải quyết vụ ánhoặc việc thi hành án.
(4) Yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân chấm dứt vi phạm và áp dụng biện phápđể ngăn chặn, khắc phục hậu quả.
(5) Đình chỉ, phục hồi việc kiểm tra, xác minh.
(6) Thông báo, kiến nghị với cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền, trách nhiệmkhởi kiện theo quy định của pháp luật; đồng thời hỗ trợ việc khởi kiện.
(7) Khởi kiện vụ án dân sự công ích và thực hiện quyền, nghĩa vụ của ngườikhởi kiện trong quá trình giải quyết vụ án.
(8) Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong giải quyết vụ án, thực hiện quyềnyêu cầu, kiến nghị, kháng nghị theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự.
5. Vai trò của nhân dân trong thực hiện Nghị quyếtNhân dân có thể:Chủ động phản ánh những vụ việc có dấu hiệu xâm hại đến quyền lợi cônghoặc quyền lợi nhóm yếu thế cho chính quyền địa phương hoặc Viện kiểm sát nhândân;
- Phối hợp với Viện kiểm sát, cung cấp thông tin, chứng cứ để cơ quan chứcnăng xem xét, xử lý theo quy định;- Bảo vệ người yếu thế, lên tiếng khi phát hiện bất công.
6. Nhận diện một số dạng vi phạm phổ biến
(1) Đối với nhóm dễ bị tổn thương
- Các vụ việc có dấu hiệu bạo hành trẻ em.Các dự án, công trình công cộng đang thi công gây hư hỏng về mặt tài sản,ảnh hưởng đến an toàn sinh hoạt hàng ngày của các hộ dân có người già và trẻ nhỏ.
(2) Đối với lĩnh vực đầu tư công không hiệu quả
- Các dự án đã được lập quy hoạch, thu hồi đất nhưng qua nhiều năm dự án vẫnchưa được triển khai dự án vẫn chưa được triển khai, dẫn đến hàng trăm héc ta ruộngđất bị bỏ hoang và hệ thống kênh mương phục vụ sản xuất bị chặn lấp, hư hỏngkhông thể sử dụng được, gây lãng phí nguồn tài nguyên đất, trong khi người dânkhông có việc làm.
- Các công trình đầu tư công đã được thực hiện nhưng bị bỏ hoang, không sửdụng, dẫn đến xuống cấp gây thất thoát, lãng phí.
(3) Đối với lĩnh vực đất đai, tài nguyên
- Các trường hợp lấn chiếm, sử dụng, mua bán đất công, đường giao thông,..củamột số cá nhân, tổ chức.Nghị quyết 205/2025/QH15 của Quốc hội là dấu mốc quan trọng, mở ra cơ chếthí điểm cho phép Viện kiểm sát chủ động khởi kiện các vụ án dân sự liên quan đếnnhóm yếu thế và những vấn đề gắn với lợi ích công.
Để việc triển khai thực hiệnNghị quyết 205 trong thời gian tới đạt chất lượng và có hiệu quả, rất cần sự quantâm, phối hợp và cung cấp thông tin của người dân trong thời gian tới.